Ñòðåññ ÿäàðãààíààñ áîãèíî õóãàöààíä õýðõýí ñàëàõ âý?

Õàâðûí óðò ºäð¿¿äýä õ¿¿õýä, õºãøè人ñ ýõëýýä  ýõëýýä õ¿í á¿ð ë ººðºº ÷ ìýäýëã¿é ÿäàð÷ ñóëüääàã áèëýý. ̺í äýýð àæëûí õýò èõ à÷ààëàë, íèéãìèéí òîãòâîðã¿é áàéäàë, áàéãàëü îð÷íû áîõèðäîëò çýðãýýñ áîëæ  ÿäàð÷ ñóëüäàõ, àìàðõàí óóðëàæ áóõèìäàõ, öàðàé ç¿ñ ãóíäàõ, àæëûí á¿òýýìæ ìóóäàõ, õàíèàä õ¿ðýýä èäãýõã¿é áàéõ çýðýã øèíæ òýìäýã èëýð÷ áàéãàà áîë òà ÿäàðãààíä îðæ, äàðõëàà ñóëàðñàí áàéãààã èëòãýæ áóé õýðýã þì.

Ýíý èõ ÿäàðãàà ñòðåññýýñ áîãèíî õóãàöààíä ¿ð ä¿íòýé ñàëàÿ ãýâýë Òà ººðò õýðýãòýé àìèí äýì, áèîëîãèéí èäýâõò õ¿íñíèé íýìýëò á¿òýýãäýõ¿¿í ,  âèòàìèíóóäààñ õýðýãëýõ íü ç¿éòýé þì. Ìîíîñ ýíýõ¿¿ àñóóäëûã öîãöîîð øèéäâýðëýæ ºãºõººð “Õàâðûí àëæààëûí õàìòäàà òàéëöãààÿ” óðèàòàé âèòàìèíæóóëàëòûí àÿíûã á¿õ ýìèéí ñàíãóóäààðàà çîõèîí ÿâóóëæ áàéãàà þì.

Õýðýâ ñòðåññò îðñîí áîë çºâõºí ñòðåññèéí ýñðýã áýëäìýë, ýìýãòýé òàíû ýð¿¿ë ãîî ñàéõàí áàéõàä çîðèóëñàí çºâõºí ýìýãòýé õ¿íä çîðèóëñàí áýëäìýëèéã Ìîíîñîîñ àâàõ áîëîìæòîé þì. Õ¿¿õä¿¿ä, íàñòàé÷óóä, ýð÷¿¿ä  , ýìýãòýé÷¿¿äýä òóñãàéëàí çîðèóëñàí âèòàìèí àìèí äýì , ¿å ìº÷íèé ºâ÷èí, ç¿ðõ ñóäàñ, õàðàà ñàéæðóóëàõ ãýõ ìýò òàíä õýðýãòýé á¿õ àìèí äýìèéã Ìîíîñûí  ìýðãýæëèéí ýì÷ íàð òà á¿õýíä çºâ뺺ä õóäàëäàí àâàõàä òàíü òóñëàõ áîëíî.

Ñýðãýëýí öîâîî, ººäðºã àìüäðàõûã õ¿ñâýë àìèí äýìýý𠺺ðèé㺺 òîðäîõûã çºâëºå

Õèàì áèø õîð áîëîëòîé

Ìàíàé óëñàä  óëñûí öººõºí õèàìíû ¿éëäâýð áàéäàã.  Õàðèí äèéëýíõ õýñãèéã õóâèéí õèàìíû öåõ, ¿éëäâýð¿¿ä ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëäàã.  ×îíî áîðîîíîîð ãýã÷ýýð  áàÿð äºõºõººð õèàìíû ¿íý õàäàíä ãàðíà. Ëàíãóóíû óäàæ ìóóäñàí õèàìûã ñýð¿¿í ãàçàð ñýâðýýæ áàéãààä ë òà áèäýíä õóäàëääàã ãýýä áîääîî. ¯íýí õýðýãòýý õèàìûã õàìãèéí  ìóó ìàõààð õèéäýã ãýíý. Õèàìíû íàéðëàãàä ¿íýð, àìò îðóóëàõ, õàäãàëàëòûã óðòàñãàõ çýðýã çîðèóëàëòààð ýëäýâ ÿíçûí áîäèñ õîëüäîã.Á¿ð ñ¿¿ëäýý ãýðòýý ãàð àðãààð  õèàì õèéã÷èä áîðîîíû äàðààõ 캺ã øèã îëøèðñîí áàéíà. Òýä õÿìä òºñºð àðãààð õèàì õèéõèéí òóëä õèàìíûõàà  îðöîíä ãóðèë õîëèí, òýð ÷ á¿¿ õýë îëãîé ãýäñýíä áóñ õàëüñàí óóòàíä ñàâëàäàã àæ.  Èíãýýä áîäîõîîð òà áèäíèé õ¿íñýíäýý ºðãºí õýðýãëýäýã õèàì  íü õîîë óó, õîð óó ãýñýí ñýòãýëèéã ººðèéí ýðõã¿é ò¿ð¿¿ëæ áàéãàà þì. Ãýâ÷  íü áèä óðä ºìíº íü õàðàãäàæ áàéãààã¿é øèíýõýí õèàì õóäàëäààíä ãàðãàõàä îëçóóðõàæ  õóäàëäàæ àâààä àìòàðõàí èääýã. Ãýõäýý ýíý áàéäàë ýíãèéí ¿çýãäýë áîëæ, áàðàã àìèíä õàëòàéä òîîöîãäîæ áàéíà ø¿¿ äýý. Ó÷èð íü ñ¿¿ëèéí ¿åä "Õèàìíû õà÷èã" íýðòýé àìüòàí áèé áîëæ, èäñýí õ¿íèéã ºâ÷ë¿¿ëýýä áàéãàà ãýíý. Õýðýâ òà áèä ýíý  àñóóëäàëòàé õàòóó òýìöýõã¿é áîë ýëäýâ õàëäâàðò ºâ÷èíä òà áèä ºðòºæ áîëçîøã¿é áàéãàà þì. Òà áèäíèé õ¿íñýíäýý ºðãºí õýðýãëýäýã õèàìèéã ìàõ îðëóóëàã÷àà𠺺õèéã íü ººõ îðëóóëàã÷ààð õèéäýã ãýíý. ªíººäºð íýã êèëîãðàìì ìàõ, õèàì õî¸ðûí  àëü íü èë¿¿ ¿íýòýé âý ãýâýë ìýäýýæ ìàõ íü ø¿¿ äýý.  Õýðýâ õèàìûã ¿õýð, õîíèíû ìàõààð õèéâýë ÿìàð ÷ àøèãã¿é. Òèéìýýñ àëü àøèãòàéã íü áîäîîä õèàìûã òà áèäíèé ýð¿¿ë ìýíäèéã îãòõîí ÷ áîääîãã¿é íü îéëãîìæòîé. ªíººäðººñ ýõýëæ òà áèä ººðñäèéíõºº ýð¿¿ë ìýíäýä  àíõààðàõã¿é áîë  õîðò õèàì íýã ë ºäºð àìü íàñàíä õ¿ð÷ ìýäýõýýð áàéãààã àíõààðàõ íü ç¿éòýé áîëîâ óó. Òèéìýýñ ýíý àñóóäàëä ÓÌÕÃ-ûíõàí áîëîí õîëáîãäîõ àëáàí òóøààëòíóóä ãîëëîí àíõààðàëàà õàíäóóëàõ õýðýãòýé áàéíà.

Ìàíàé óëñàä íèéò 1700 íýðèéí ýì á¿ðòãýãäæýý

Ìàíàé óëñàä íèéò 1700 íýðèéí ýì á¿ðòãýãäæýý. Ǻâõºí ºíãºðñºí îíä ãýõýä ë 170 íýðèéí ýì øèíýýð á¿ðòãýãäñýí áàéíà. Íèéò ýìèéí á¿òýýãäýõ¿¿íèé 94 õóâèéã èìïîðòîîð àâ÷ åð人 çóðãààõàí  õóâèéã íü äîòîîäûí ýìèéí ¿éëäâýð¿¿ä õàíãàäàã. Ãýñýí àòëàà ìàíàé óëñàä ýìèéí ¿éëäâýð 33 áàéäàã þì áàéíà. Àëèâàà ýìèéã ýì÷èéí çààâðààð òóíã íü òààðóóëæ õýðýãëýæ ãýìýý íü ñàÿ ýì ãýñýí óòãàà àãóóëäàã.Ãýâ÷ ìàíàéõàí  ýìèéã òóíã íü õýòð¿¿ëæ äóð ìýäýí õýðýãëýñýíýýñ èõýýõýí ñºðºí ¿ð ä¿íä õ¿ðäýã ãýíý. Æèøýýëýõýä ñ¿¿ëèéí ¿åä ïàðàöåòîìîëòîé ýìèéã èõ òóíãààð óóæ õýðýãëýõã¿é áàéõ õýðýãòýé ãýæ ýì÷ íàð çºâëºäºã. Ó÷èð íü òóíã íü õýòð¿¿ëæ õýðýãëýâýë ýíý ýì íü ýëãèéã õàòóóðóóëàõ ìóó íºëººòýé áàéäàã ãýíý.Çàðèì àíòèáèîòèêèéã æèðýìñýí ¿åä õýðýãëýõ íü óðãèéí õºãæèëä ñºðºã íå뺺 ¿ç¿¿ëäýã. Æèøýý íü, òåòðàöèêëèí íü ø¿ä, ÿñàíä íºëººëäºã áîë ãåíòàìèöèí, ñòðåïòîìèöèí çýðýã íü ñîíñãîëä íºëººëæ ä¿ëèé áîëãîõîä õ¿ðãýäýã. Ñ¿¿ëèéí ¿åä ºñâºð íàñíû îõèä  õ¿ñýýã¿é æèðýìñëýëòýý ýöýã ýõýýñýý íóóí Õÿòàäûí çóëáóóëäàã ýì, þìä¿¿æèí çýðýã ýì áýëäìýëèéã ýì÷èéí çºâëºãººã¿éãýýð õýðýãëýñíýýñ öóñ àëäàõ, öóñàí õàëäâàð àâàõ çýðãýýð ýð¿¿ë ìýíäýýðýý õîõèð÷ ýöýñò íü àìèà àëäàõûí ºìíº ýìýãòýé÷¿¿äèéí õóâèéí ýìíýëýãò òóñëàìæ õ¿ñýí î÷èõ áîëæýý. Õóãàöàà àëäñàí, çóëáóóëàõ ýìèéã õýòð¿¿ëýí õýðýãëýñíýýñ àìü íàñàà ÷ àëäàõ ÿâäàë öººíã¿é áàéäàãèéã ýì÷ íàð ÿðüæ áàéíà. Õàðèí àç òààð÷ àìüä ¿ëäñýí íü ºíäãºâ÷íèé ¿ðýâñýë áóþó õºõíèé õàâäðààð ºâ÷ëºõ ìàãàäëàë òóí ºíäºð àæ. Íÿíãèéí ýñðýã ¿éë÷èëãýýòýé íèòðîôóðàíû á¿ëãèéí ýì¿¿ä (ôóðàãèí, ôóðàäîíèí, ôóðàçîëèäîí) óðãèéí øàðëàëò õýâèéíõýýñ èë¿¿ áîëîõîä íºëººëäºã þì áàéíà.  Ýíý á¿ãä íü ýìèéí çîõèñã¿é õýðýãëýý óðàãò ÿìàð íýã áàéäëààð íºëººëæ ãàæèãòàé õ¿¿õýä òºð¿¿ëäãèéí æèøýý þì. Ò¿¿í÷ëýí ãåíòîìèöèí ãýõ òàðèàã õýò óäààí õóãàöààíä èõ õýìæýýãýýð õýðýãëýâýë ñîíñãîë ìóóäàæ, ä¿ëèéðýõ õ¿ðòëýý ìóó íºëººòýé áàéäàã àæýý.  Òèéìýýñ àëèâàà ýìèéã õýðýãëýõäýý ýì÷èéí çààâðûí äàãóó, çºâ çîõèñòîé õýðýãëýõ íü õàìãààñ ÷óõàë þì. Ò¿¿íýýñ áèø ººðñ人 äóð ìýäýí õýðýãëýõ íü äàðàà íü íºõºæ áàðøã¿é õîõèðîë ó÷ðóóëäàã áàéíà.

Ààâäàà

Ñàéõàí áóóðàë ààâûíõàà òýðã¿¿íä áóóðàë îðñíûã àíõ ¿çýýä
Ñàâààã¿é òîìîîã¿é õ¿¿õýä íàñàà áè òýð æèëèéíõ íü øóâóóäòàé õàìò áóöààñàí
Ñàí÷èãàíä íü íýìýõ ìºíãºí ñîðíû òîîãîîð  æàðãààíäàà  ãýõýä
Ñàíàñàíààð äààí÷ áîëîõã¿é þì  ààâàà
Á¿¿âýéò õîíãîð èæèéí минь òóõàé äóó ìýäýýæ, îëîí
Á¿äýãõýí ãàðäàã çóðàã, ñàíààòàé õèéäýã àëäàà øèã
Á¿õèé ë îð÷ëîíä õàðèí ààâûí минь à÷ ãý÷ äóóëäàãã¿é
Á¿ãäèéíõ íü ààâ ÿìàð ìèíèé ààâ øèã áèø äýý
Àìòòàí 纺ëºí õî¸ðîîð áÿëóóðóóëäàã ìóó èæèé ìèíü
Àéëûí òàâàãíààñ ÷èõýð õàðìààëæ øàðàà áîëãîíî
Ààâ ìèíü òýãýõã¿é ýý, àëàã ÷óëóó õýýðýýñ õîðìîéëæ õ¿¿äýý ç¿ñë¿¿ëíý
Àëñûí çàìä óóëñûí íýð òîãòîîëãîæ óõààí íýìíý
Ýýäðýýò ìÿíãàí õàðãóé òºðñºí ãýðèéí ãàäíààñ ýõýëæ
Ýìýýë äýýðýý ñî¸ìáîòîé  óíàãàí õ¿ëãèéí íóðóóíààñ àòãàæ
Ñàíñàðò õ¿¿õýä íü íèñýõ þì øèã, ýýæ íàð öàöëàà ºðãºæ ¿ëääýã
Ñààõàëò îðîîä ýðãýõ þì øèã ñàíàæ ààâ íàð, äóõûã íü ãàíö ¿íýðëýäýýã....
Àäãàæ èæèé íàð ºäºðæèí ðàäèî øèã ¿ãëýíý
Àìüäðàë çºâõºí ¿íýíèéã õýëýõ ãýæ ààâ íàð, ñóìûí óçåë øèã õàà íýã äóóãàðíà
Áèå ºâä뺺 ãýæ ýýæ íàð õ¿¿ãýý àðãàã¿é íýã àéëãàíà
Áèò¿¿õýí, äîòðîîñîî íóðæ ààâ íàð ÷èìýýã¿éõýí ºòºëäºã
¯õýæ áîëîõã¿é òóøààë àâñàí öýðýã øèã
¯ð íü õºëºº îëòîë öîî ýð¿¿ë áîëæ òýä æ¿æèãëýäýã
À÷èéã òàíü õàðèóëíàà  áè ãýæ îëîí æèë õóäàëàà ÿðèëàà
À÷èéã íü ãàðãàæ ºã÷èõººä  õàðèí íýã èõ ãàâüÿàòàí øèã.....
Ѻºã ñººã ãýæ õýâò¿¿ëýýä íîìõîí òýìýý íîîëîõ øèã
Ѻºñãºð õýäýí áàöààíû ºìíº õºãøèí ààâûãàà ìºëõ¿¿ëëýý
Ãàðàà ºðãºæ äàéñàíäàà ¿ã äóóã¿é áóóæ ºãºõ ìýò
Ãàðöààã¿é òîì àëãàà äýëãýæ  òà òýäíèéãýý õºòëºíº
Ãàðàã äýëõèé äýýð óÿíãàòàé èéì íàéðàã÷ áàéòëàà
Ãàíзагаäñàí õýäýí çýýòýéãýý õýäýíòýý õýëä îðíî
Ãàäàà íàâ÷èñ óíàæ, îí æèë áèäíèéã óíàñàí íàâ÷ øèã îðõèíî
Ãàéã¿éäýý áè ààâûãàà æàðãààæ àìæèíà ãýæ ººðèé㺺 õóóðíà
Ãàíöõàí ç¿ðõíèé òàíü öîõèëò íàìàéã çýìëýí ëóãøèæ
Ãàçàð äýýð ààâ ìèíü õ¿ðòýë ìºíõ áóñûã ñàíóóëäàã àà
Õàçàéëãàæ áîëîõã¿é òèòýì øèã íýðýýð ÷èíü áè îâîãëîñîí
Õàëóóí ç¿ðõíèé óÿðàë õàéð  ãóíèãèéã ÷èíü õ¿ðòýë ºâëºñºí
ªðãºñòýé îð÷ëîíä á¿ä÷ýýä õ¿¿ íü óéëæ ñóóõûí öàãòàà
ªëãèéã ìèíü ñèéëñýí ààâòàé áîëîõîîð, Àìüä ÿâæ ÷àääàã àà. Ъ

СГЗ О. Дашбалбар

ÀÌÜÄÄÀÀ ÁÈÅ ÁÈÅÝ ÕÀÉÐËÀ.., կ̯¯ÑÝÝ

Àìüääàà áèå áèåý õàéðëà, õ¿ì¿¿ñýý
Àëèâàà ñàéõàí á¿õíýý áóñäààñ áèòãèé õàðàìëà.
Õýðýãã¿é ¿ãèéí çýâýýð ç¿ðõèéã ìèíü á¿¿ øàðõëóóë,
Õýí íýãíèéãýý õàðàíõóé í¿õ ð¿¿ áèòãèé ò¿ëõ.

Àðõèíä îðñîí íýãíèéãýý øîîëæ á¿¿ èíýý,
Àÿà, ÷èíèé ààâ ÷èíü ÷ áàéæ ìýäíý ø¿¿.
Àìæèæ, ÷è ººðºº àëäðûí çýðýãò õ¿ðñýí áîë
Àç æàðãàëûí õààëãûã áóñàääàà íýýæ ºã.
À÷èéã ÷èíü òýä áàñ á¿¿ ìàðòàã.

Ãàíö ñàéõàí ¿ãýýð äóòàæ ÿâàà õ¿íä
Ãàðöààã¿é ò¿¿íèéã íü îëæ õýë.
Ãàäàà íàðòàé ÷, ãýðò õ¿éòýí ºäºð
Ãàçàð äýýð íýã áóñ óäàà òîõèîëäîíî

×àìä äóðëàñàí ñàéõàí õºâã¿¿äèéã
×àíãà õàòóó ¿ãýýð áèòãèé ãîìäîî, á¿ñã¿é ìèíü
×àìàéã õàéðëàñíûõ íü õàðèóä õàéðëà.
×àìààñ ñàéõàí õ¿¿õýíä ÷ äóðëàæ áîëîõ ø¿¿.

Áèäíèé àìäðàë àâ àäèëõàí,
Áèäíèé õîîëîé äýýð ¿ã õ¿ðòýë íýã ë ÿíçààð çàíãèð÷
Áèäíèé õàöàð äýýð íóëèìñ õ¿ðòýë íýã ë ÿíçààð áºìáºð÷
Áèäíèé çàì äýýð àâ àäèëõàí ó÷ðàë òîõèîëääîã.
Á¿ñã¿éí äîãîëîí óíëèìñûã àñóóëã¿éãýýð àð÷èæ ºã.
Á¿äýð÷ óíàñàí õ¿¿õäèéã äýýð ºðãºí àðãàä.

ªíººäºð ÷è èíýýæ, íºãººäºõ íü óéëäàã ÷
ªºð íýãýí ºäºð ÷è ãóíèæ, öààäàõ íü äóóëíà,
ªëãèé àâñ õî¸ðûã õ¿í á¿õýí äàìæäàã áîëîõîîð
ªºð þó ÷ õýðýãã¿é, áèå áèåý ë õàéðëà.
ªðãºí õîðâîîä õ¿í õàéðààð ë äóòàæ áîëîõã¿é.

Àç æàðãàëûã áè, õ¿íèé ñýòãýëèéí ãàëààð òºñººëäºã áîëîõîîð
Àëòàí íàð ãýðëýý áèäýíä àâ àäèëõàí õàéðëàäàã áîëîõîîð
Àìüä ÿâàõûã áè áóñäàä õàéðàà ò¿ãýýõèéí íýð ãýæ áîäíîì.
Àç æàðãàëûã áè áóñäààñ õàéð õ¿ëýýõèéí íýð ãýæ îéëãîíîì.

ÈÕ ÝÇÝÍ ×ÈÍÃÈÑ ÕÀÀÍÛ ÀËÒÀÍ ÑÓÐÃÀÀËÈÀÑ

Àðõèíä ýçë¿¿ëñýí õ¿ì¿í

Æàðãàæ áàéíà õýìýýâ÷

Çîâëîíãèéí äàëàéä óíààä

Æèâæ áóéãàà ýñ ìýäýõ àæ.

Ñàðõäàä ñîãòñîí õ¿ì¿í

Ñîõîð ä¿ëèé áîëìóé

Ñàðõàäàä ýçëýãäñýí õ¿ì¿í

Ñàðóóë óõààíàà àëäìóé

Ñàðõäûã òýâ÷èæ ¿ë ÷àäâàë

Ñàðä ãóðâààñ á¿¿ õýòð¿¿ë

Ñàéòàð òýâ÷èí õî¸ðîíòàà õ¿ðòâýë

Øèìòýí ãóðàâ õ¿ðòñíýýñ äýýð

Ñàíàãàëçàë ¿ã¿é ãàíö õ¿ðòâýë

Ñàéøààëòàé àãààä äóóðèàë áîëãî

Ñàíàñíàà ñààäã¿é á¿òýýå ãýõ¿ë

Ñàðõäàä á¿¿ øèìòýí øóíàãòóí

Òºðºëõèéí òýíýã õ¿ì¿¿í

Òºãñºò뺺 ¿ë çàñàðìóé

Ýðõèéí òýíýã áýðõ õýä¿é ÷

Ýðòíýýñ õè÷ýýâýë çàñàðìóé.

Àìðàãëàõóéí óðüä á¿¿ õàëä

Àñðàõóéí óðüä á¿¿ àéëãà

Àëáàò ëóãàà á¿¿ àðöàëä

Àõ ä¿¿ñòýéãýý á¿¿ ìóóäàëö.

Äýðãýäýõ õ¿ì¿íýý á¿¿ ýëäýâ÷èë

Äýð íèéë¿¿ëñíýý á¿¿ ãîî÷èë

Äýìèé áàëàéòàé á¿¿ íºõºðëº

Äýýäñèéí ºìíº á¿¿ òààõàëç.

 Áîëîâñðîëûí õóóëèàñ

Èõ, äýýä ñóðãóóëèéí îþóòàí çàëóó÷óóä  èõýíõ òîõèîëäîëä ñóðãàëòûí ýíãèéí àñóóäëààñ  øàëòãààëàí áàãø áîëîí ñóðãóóëèéí çàõèðãààòàé ìàðãààí ¿¿ñãýäýã. Áîëîâñðîëûí õóóëèéí 45 äóãààð ç¿éëä çààñàíààð  ñóðàëöàã÷ íü ñóðàëöàõ íºõöºë  áîëîëöîîãîîð õàíãóóëàõ, ñóðãàëòûí òºëºâëºãººíä çààâàë ñóäëàõààð òóñãààã¿é õè÷ýýëýýñ ñîíãîí ñóäëàõ ýðõòýé. Ò¿¿í÷ëýí ñóðãóóëü, áàãøèéí ¿éë àæèëëàãààòàé õîëáîãäîõ àñóóäëààð ñàíàë ãàðãàõ, ø¿¿ìæëýõ, øààðäëàãà òàâèõ ñóðãàëòûí  õºòºëáºðèéí àãóóëãûã õóãàöààíä íü á¿ðýí ýçýìøèõ ýðõòýé þì. Ìºí  ñóðãàëòûí òºëáºð, õàíäèâûí çàðöóóëàëò, àøèãëàëòûí òàëààð ìýäýýëýë àâàõ, õÿíàëò òàâèõ ýðõòýé áºãººä ñóðãóóëèéí äîòîîä æóðìûã õ¿íäýòãýí ñóðãàëòûí òºëáºðºº õóãàöààíä íü  á¿ðýí òºëºõ ¿¿ðýãòýé

Ãàðûí òàâàí õóðóó áóþó ãàäààä õýëèéã õÿëáàð ñóðàõ àðãà

Õàíäëàãà áóþó ýðõèé õóðóó

Ýíä õýëèéã öýâðýýð ñóðàõ çàð÷èì áàãòäàã. Àíõàí, äóíä, ã¿íçãèé øàòàíä õýäýí ãîë ¿ã áàãòäàã âý? 5000 îð÷èì ¿ã. ¯¿íèéõýý 1000 îð÷èì ¿ãèéã èäýâõèòýé  àðãààð, ¿ëäñýíèéã íü èäýâõèã¿é àðãààð ýðã¿¿ëýõýä ë ÿðèàä ñóðíà. Èíãýõäýý àíõàí, äóíä, ã¿íçãèé øàòàíä ¿çäýã á¿õ ä¿ðìèéí  ñèñòåìòýé, çºâ óÿëäàà õîëáîîíä îéëãîõ õýðýãòýé. Èíãýýä ë áîëíî. ¯ãýý ìýäýæ ä¿ðìýý îéëãîñîí òîõèîëäîëä ºã¿¿ëáýð¿¿äèéã ºëõºí çîõèîíî.

Õàðèí äàðàà íü íîìûí äàñãàë, îð÷óóëãà õèéõ õýðýãòýéã  ìàðòàâ.

Äóíä õóðóó áà ìºí ÷àíàð

Àíãëè õýë áîë ¿ãí¿¿ä íü ñîëèãääîã íýã ë ºã¿¿ëáýð þì. Æèøýý íü, I go to Darhan everyday ãýñýí ºã¿¿ëáýð äýýð àæèëëàÿ. Did you go to Darhan yesterday? Yes. I went to Darhan yesterday. Are you going to Darhan now? Now, I’ m not going to Darhan  now. Will you go to Darhan tomorrow? Yes. I  will go to Darhan tomorrow  ãýõ ìýò íý㠺㿿ëáýðèéíõýý ¿ãí¿¿äèéã ñîëèîä áàéõ õýðýãòýé.

Äîëîîâîð õóðóó áà àðãà

Ýíý íü îðîñóóäûí çîõèîñîí ä¿ðìèéí àðãûã àìåðèêóóäûí çîõèîñîí àõðèëöàí ÿðèàíû àðãàòàé çºâ õîñëóóëæ, ò¿âä õýë, ìîíãîë áè÷èã ñóðàõ óëàìæëàëò äàâòàëûí àðãûã õýëíý ãýñýí ¿ã.  ªºðººð õýëáýë îðîñûí àðãààð õ¿í áè÷èõäýý ñàéí, ÿðèõäàà ìóó. Àìåðèê  àðãààð ñóðñàí õ¿í ÿðèõäàà äàæã¿é, áè÷èõäýý ñóëõàí ó÷ðààñ òýð ø¿¿ äýý.

Óõààí áóþó ÿäàì õóðóó

Áýëýí÷ëýõ ñýòãýëãýýíýýñ á¿òýýë÷ ñýòãýëãýý ð¿¿. Ñýòãýë, ñýòãýëãýý õî¸ðûí õàðüöàà ëîãèê äàðààëàëòàé îþóí óõààí, çºí áèëãèéí îþóí óõààí. Ëîãèê äàðààëàëòàé îþóí óõààí íü ¿ãýýð èëýðõèéëýãääýã  áîë çºí áèëãèéí îþóí óõààí ¿ãýýð èëýðõèéëýãääýãã¿é. Æèøýý íü, name ãýäýã ¿ãèéã  à  íü ¿åèéí õî¸ð õýëáýðò áàéãàà  áîëîõîîð / ei /  ãýæ  óíøèíà ãýæ ëîãèê  äàðààëàëòàé îþóíûã ñóðãàëòàä àøèãëàäàã. Òýãâýë çºí áèëãèéí îþóí óõààíààð ¿ã ¿ãèéã øóóä áàãøààð õýë¿¿ëæ àâààä àìàíäàà åñºí óäàà ìààíü ìýò äàâòàæ, ºã¿¿ëáýðò îðóóëàí øóóä ë My name is Jack ãýýä  ë õýë÷èõ õýðýãòýé㠺㿿ëñýí. Äàðàà íü  óã ¿ã, ºã¿¿ëáýðèéã øóóä õàðààä çºí㺺𺺠òàíèõ çàìààð  õýë÷èõíý. Îþóí óõààíàà ÷ çºí áèëãèéí îþóí óõààíàà ÷ àøèãëàíà.

×èã÷èé õóðóó áóþó çàð÷èì ¿íäýñ

Ãîë çàð÷èì áîë “ ºíººäºð ñóð, ººðºº ñóð áàñ äàõèí ººðºº ñóð”. Õàðèí ¿íäýñ íü “ Áè íýã õýëýíäýý ìÿíãàí ¿ãòýé. Ìÿíãàí ¿ãýý àøèãëààä ººðèéíõºº áîäñîí ñàíàñàí ç¿éëèéã õ¿íä õýë÷èõäýã. Ìèíèé õýëñíèéã õ¿í îéëãîíî. Õ¿íèé õýëñíèéã áè îéëãîíî. Óðàí èëòãýã÷ áîëäîõã¿é ó÷ðààñ ìÿíãàí ¿ã ë õàíãàëòòàé õàðèí òóõàéí õýëíèé  õýë ç¿é, ä¿ðìèéã á¿ðýí, çºâ

äàðààëàëòàé, çºâ îéëãîñîí áàéõ õýðýãòýé. 

Õÿçãààðã¿é ãàçàð íóòãóóä:

Àëüïèéí íóðóó – Áàðóóí åâðîï

Áèã ñóéð ýðã¿¿ä – ÀÍÓ

Êàíàäûí äàëàéí ýðã¿¿ä – êàíàä óëñ

Íîðâåãèéí ýðã¿¿ä – Íîðâåãè

Äàíàí òó õüþ – âüåòíàì

Àíãëèéí íóóðûí á¿ñ – Àíãèë

Ëóàðèéí õºíäèé – Ôðàíö

Øèíý Çåëàíäûí õîéä ýðýã – Àâñòðàëè

Òóñêàíè ìóæ – Èòàëè

Îëäñîí äèâààæèíãóóä:

Àìàëôèéí ýðýã – Èòàëè

Áàóíäàðè âîòîðñ – ÀÍÓ

Áðèòàíèéí îíãîí àðëóóä – Àíãèë

Ãðåêèéí àðëóóä – Ãðåê

Õàâàéí àðëóóä – Íîìõîí äàëàé

ßïîíû ð¸îêîí ñóóö – ßïîí

êåðåëà – Ýíýòõýã

Òîððå äåë ïåéíý - ×èëè

Ñåéøåèéí àðëóóä – Ýíýòõýãèéí äàëàé

Íîìõîí äàëàéí àðëóóä – Ôðàíöûí ïîëèíåçè

Îíãîí ãàçðóóä:

Àíòàðêòèä – ªìíºä ìºñºí äàëàé Àìàçîí – Áðàçèë

Êàíàäûí õàäàò óóë – êàíàä

Ãåëàíàãîñûí àðëóóä – ÀÍÓ

Ãðàíä êàíèîí – Õîéä Àìåðèê

Àóòáàê – Àâñòðàëè

Ïàãóà – Øèíý Ãâèíåéí äàëàéí ¸ðîîë

Ñàõàðûí ýëñýí öºë – Àôðèê

Ñåðåíãåòè – Òàíçàíè Àôðèê

Âåíåñóýëèéí õ¿ðõðýý – âåíåñóýë

Äýëõèéí ãàéõàìøãóóä:

Àêðîïîëèñ – Ãðåê, Àôèí

Àíêîðûí óðàí áàðèëãà – êàìáîäæ

Öàõèì åðòºíö – ÀÍÓ,Õîéä àìåðèê

Ãèçà ïèðàìèä – åãèïåä

Öàãààí õýðýì – Õÿòàä

Ìà÷ó ïè÷÷ó – ïåðó ýðòíèé õîò

Ìåñà âåðó – ÀÍÓ êîëîðîäà ìóæ

Ïåòðàãèéí ÷óëóóí áàéãóóëàìæ – Èîðäàí

Òàæ ìàõàë – Ýíýòõýã

Âàòèêàí õîò –  âàòèêàí õîò óëñ

Бүсгүйчүүдийг ээмгээр сонжихуй

Ээмэг бол эмэгтэй хүний чухал гоёл. Өнөөдөр ээмгийг гоёлын гэдэг утгаар хэрэглэдэг бол эрт үед бүсгүйчүүд зөвxөн гай тотгороос өөрсдийгөө xамгаалаxийн тулд зүүдэг байсан байна. Ээмгийг костюмны xэв маяг, нүдний өнгө, сэтгэл санаа, тэр ч бүү xэл зан аашиндаа тоxируулан засаж болдог гэнэ. Ингээд ямар эмэгтэй ямар ээмэг зүүдэг талаар товч өгүүлье.

Шовx өнцөгтэй ээмэг:
Шийдэмгий эмэгтэйчүүд эрxэмлэдэг. Xэрвээ энэ ээмэг нь улаан, улбар шар, шар маргадийн өнгөтэй бол эзэмшигч нь шинэ чамин болгоныг сонирxдог, xүмүүсийн дунд байxыг xүсдэг. Удаан xугацаагаар ганцаардаxыг xүсдэггүй. Ийм эмэгтэйчүүд гуниглахаас хамгийн их айдаг.

Зууван xэлбэртэй ээмэг:
Даруу зөөлний бэлгэ тэмдэг гэж үздэг. Xэрвээ xар xөx, бүдэг эсвэл балын өнгөтэй зууван ээмгийг туxайн бүсгүй таалбал уг бүсгүй эмзэг сэтгэлтэй, бүx зан чанараараа итгэл найдварыг илүүд үздэг, бусдын үзэл санаа, сэтгэлийн xөөрлийг ойлгож чаддаг.

Дөрвөлжин ээмэг:
Бүx зан аашийн онцлогоос үнэнч, шулуун шудрага занг эрxэмлэдэг бөгөөд орчин тойрноо гоц үнэлдэг эмэгтэйчүүд ийм ээмэг сонгодог.

Дугариг ээмэг:
Xэрвээ уг ээмгийг туxайн бүсгүй сонговол тэрээр эргэн тойрондоо үзэсгэлэн гоо xарагдаж, тэдний анxаарлыг татаx дуртай аж. Даруу төлөв бөгөөд гүдэсxэн, үнэнч шудрага занг бусдаас илүү үздэг.

Чамин xээ угалзтай ээмэг:
Бөөн xүний дундаас ямар ч үнээр xамаагүй салаxийг xүсдэг. Эргэн тойрныxоо xүмүүсийн анxаарлыг өөртөө татаxыг xүсдэг эмэгтэйчүүд сонгож авдаг

 Æîëîî÷ íàðûã ãýðýëò¿¿ëýõ õýðýãñëýýð “õàíãàíà”

ªíººäðººñ ýõëýí õîòîîñ ãàðàõ çàìä áóþó Áàÿíç¿ðõèéí òîâ÷îî, ìºí 22-ûí òîâ÷îîíä òýýâðèéí õýðýãñëèéí ãýðýëò¿¿ëýõ õýðýãñýë õóäàëäààëàõ ¿éë÷èëãýý øèíýýð íýýãäýæ áàéíà. Òýýâðèéí õýðýãñëèéí ãýðýëò¿¿ëýõ õýðýãñýë áóþó îñëûí çîãñîëòûí òýìäýã, ãýðýë îéëãóóð, öàöðóóëàã÷, îâîð èõòýé à÷ààíä íààõ çîðèóëàëò á¿õèé ãýðýëòäýã íààëò çýðãèéã äýýðõ òîâ÷îîäîä 24 öàãèéí òóðø õóäàëäààëàõ þì. Çàìûí öàãäààãèéí ãàçðààñ çàì òýýâðèéí õýðýã ãàðàõààñ ñýðãèéëýí “Ãýðýë” íýãäñýí àðãà õýìæýý çîõèîí áàéãóóëæ áàéãààòàé õîëáîãäóóëàí äýýðõ ¿éë÷èëãýýã Çàìûí õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áàéäëûã õàìãààëàõ íèéãýìëýã ñàíàà÷ëàí õýðýãæ¿¿ëæ ýõýëæýý.

“Ãýðýë” àðãà õýìæýýíèé ãîë çîðèëãî íü òýýâðèéí õýðýãñëèéã ñòàíäàðòàä çààñíû äàãóó ãýðýëò¿¿ëýõ õýðýãñýëòýé áîëãîõ àæ. Ýíý çîðèëãûã õàíãàõ ãîë õºø¿¿ðýã íü ãýðýëò¿¿ëýõ õýðýãñýë õóäàëäààëàõ öýã¿¿äèéã õîò äîòîð øèíýýð áàéãóóëàõ, ººðººð õýëáýë ãýðýëò¿¿ëýõ õýðýãñëèéí õóäàëäààã æîëîî÷ íàðò îéðòóóëæ ºãºõ  ÿâäàë áàéæýý. Õîòûí õî¸ð çàõûí òîâ÷îîäîä ãýðýëò¿¿ëýõ õýðýãñýë õóäàëäààëàõ ÿâóóëûí òºâ áàéãóóëñíààð æîëîî÷ íàðò çààâàë òåõíèêèéí çàõ ãàð÷ ÿâíà ãýõã¿é õÿëáàð áîëîõ þì. Ãýðýëò¿¿ëýõ õýðýãñëèéí ¿íý ÿìàð áàéõ òàëààð õóäàëäàà, ¿éë÷èëãýýíèé òºâºº äýýð äóðüäñàí òîâ÷îîäîä íýýí àæèëëóóëæ áàéãàà “Òýí¿¿í òóð” êîìïàíèéí çàõèðàë  Á.Èæèëìºðºí㺺ñ òîäðóóëàõàä,

“Äà õ¿ðýý” çàõàä ìÿíãàí òºãðºãèéí ¿íýòýé áàéäàã ãýðýë îéëãóóð ãýõýä òîâ÷îîäîä ýíý ¿íýýðýý çàðàãäàíà. ̺í ãýðýë îéëãóóð, öàöðóóëàã÷ çýðãèéã òýýâðèéí õýðýãñýë äýýð òîãòîîí áàéðëóóëàõ ¿éë÷èëãýýã ¿íýã¿é ¿ç¿¿ëíý ãýëýý.

Òà öàãäàà áîëìîîð áàéíà óó

 “Öàãäàà” ìýðãýæëèéã ñîõèðõîæ áàéãàà çàëóóñäàà ìýðãýæëèéí õ¿íèé çºâëºãººã õ¿ðãýõ áîëëîî.

-Áè  ýíý æèë 11-ð àíãè òºãñ÷ áàéãàà. Öàãäààãèéí ñóðãóóëüä ñóðàëöàõ õ¿ñýëòýé. Õààíà õýíä õ¿ñýëòýý ãàðãàõ âý?

-Öàãäààãèéí áàéãóóëëàãàä àæèëëàæ ñóðàëöàõûã õ¿ññýí  èðãýí îðøèí ñóóãàà  íóòàã äýâñãýðèéíõýý  öàãäààãèéí áàéãóóëëàãûí äàðãà, õ¿íèé íººö, ñóðãàëò  ýðõýëñýí àæèëòíóóäàä  2008 îíû  04-25-íû äîòîð  õ¿ñýëòýý ãàðãàõ  õýðýãòýé. Áèä  òàíû õ¿ñýëòèéí äàãóó ìàòåðèàëûã  õ¿ëýýí  àâ÷  õî¸ð ñàðààñ  áàãàã¿é õóãàöààãààð  ñóäëàõ  ¸ñòîé áà  ñóäëàãäààã¿é èðãýíèéã äîòîîä, ãàäààäûí  ñóðãóóëüä ñóðàëöóóëàõ áîëîìæã¿é þì.

-Öàãäààãèéí  ñóðãóóëüä ñóðàëöàõàä ÿìàð øààðäëàãà òàâèãääàã âý?

-Þóíû ºìíº öàãäààãèéí áàéãóóëëàãàä  òîãòâîð ñóóðüøèëòàé àæèëëàæ , àðä ò¿ìíèéõýý àìãàëàí   òàéâàí áàéäëûí òºëºº áèå  ñýòãýëýý çîðèóëàõ ÷èí ýðìýëçýëòýé, ¸ñ ñóðòàõóóíû õóâüä çºâ òºëºâøñºí , àíãè õàìò îëîí,  îðøèí ñóóãàà ãàçðûíõàà  èðãýäèéí äóíä çºâ  ¿íýëýìæòýé, ãýìò õýðýã çºð÷èëä õîëáîãäîæ áàéãààã¿é áàéíà.  ̺í 170 ñì-ýýñ  äýýø áèåèéí ºíäºðòýé, 65 êèëîãðàììààñ áàãàã¿é æèíòýé, ýð¿¿ë ÷èéðýã  áèå áÿëäàðòàé áàéõûã  øààðäàõààñ ãàäíà  ãàäààäàä ñóðàëöàõûã õ¿ñýã÷ íü  17-23 íàñòàé, ãýð á¿ëã¿é, äîòîîäûí öàãäààãèéí àêàäåìèä ñóðàëöàõûã õ¿ñýã÷ íü  17-18 íàñûí èðãýí áàéõ ¸ñòîé

- Öàãäààãèéí ìýðãýæëýýð ñóðãàäàã ÿìàð  ñóðãóóëü õààíà áàéäàã þì áý?

- Óëààíáààòàð õîòîä  Öàãäààãèéí àêàäåìèä  òàâàí æèëèéí õóøãàöààãààð îþóòíû òýòãýëýãã¿é, òºëáºðã¿é ñóðãàæ, ä¿ðýìò õóâöñààð õàíãàäàã áà  ýðõ ç¿é- öàãäààãèéí àæèë ìýðãýæëýýð ñóðàëöóóëæ, ìºðäºí áàéöààã÷,  áàéãöààã÷ øèíæýý÷ çýðýã àæëûí áàéðààð òºãñºã÷äèéã 100 õóâü õàíãàäàã. ÎÕÓ-ûí Ìîñêâà, Îìñê, Îðåë, Ýðõ¿¿ çýðýã õîòûí Äîòîîä ÿâäëûí ÿàìíû õàðüÿà  èõ, äýýä ñóðãóóëèóäàä õýëíèé  áýëòãýëã¿éãýýð  íèéò òàâàí æèë ñóðãàæ ýðõ ç¿é÷, õóóëü ñàõèóëàõ  áàéãóóëëàãûí àæèëòàí,  íÿãòëàí áîäîõ á¿ðòãýë, àóäòè ç¿í øèíæèëãýýíèé  àæèëòàí ìýðãýæëýýð  Á¿ãä Íàéðàìäàõ Òóðê Óëñûí  Àíêàðà  õîò äàõü  öàãäààãèéí àêàäåìèä  òàâààñ çóðãààí  æèëèéí õóãàöààòéàãààð   ýðõ ç¿é÷ ìýðãýæëýýð òóñ òóñ  ñóðãàæ, òºãñºã÷äèéã àæëûí áàéðààð õàíãàäàã.  Ãàäààä ñóðãàëò òºëáºðã¿é áà  ñóðàëöàõ õóãàöààíä  íü Ìîíãîëûí  öàãäààãèéí áàéãóóëëàãûí àõëàã÷èéí öîë õ¿ðòýýæ  öàëèí, öîëíû öàëèí, ä¿ðýìò õóâöàñààð õàíãàæ, æèëä íýã óäàà  èðæ , áóöàõ óíààíû çàðäëûã îëãîäîã

-Öàãäààãèéí ñóðãóóëèéí áîñãî îíîî ÿìàð áàéäàã âý?

- Ìîíãîë Óëñûí Öàãäààãèéí àêàäåìèä  òóõàéí æèë ÅÁÑ-èéã “À”, “”  ¿íýëãýýòýé òºãññºí, ýëñýëòèéí  ä¿í íü íèéãìèéí  òóõàéí ìýäëýãèéí õè÷ëýýëýýð 480, ìàòåìàòèêèéí õè÷ýýëýýî 400 îíîî àâñàí áàéâàë  Öàãäààãèéí àêàäåìèéí  ýëñýëòèéí áîñãî îíîîíä õ¿ðñýí ãýæ ¿çíý.  Ãàäààäàä ñóðàëöàõûã õ¿ñýã÷èä íü  ýëñýëòèéí åðºíõèé øàëãàëòààð  íèéãìèéí òóõàé ìýäëýãèéí õè÷ýýëýýð 560, ìàòåìàòèêèéí õè÷ýýëýýî 480 îíîî  àâñàí áàéõ ¸ñòîé.

-Ñóðàëöàõûã õ¿ñýã÷äýýñ  íýìýëò øàëãàëò àâäàã óó?

-Ãàäààäàä ñóðàëöàõûã õ¿ñýã÷äýýñ  ÖÅÃ-ûí  äàðãûí òóøààëààð   áàéãóóëàãäñàí êîìèññ åðºíõèé  áîëîâñðîëûí ñóðãóóëü  òºãñºã÷äèéí ýëñýëòèéí åðºíõèé øàëãàëò ÿâàãäñàíààñ õîéø 14 õîíîãèéí äîòîð  ãàäààä õýë, ìîíãîë õýëíèé ìýäëýãèéí íýìýëò  øàëãàëò  àâäàã.   Ãàäààä õýäíèé ìýäëýãèéã  ÎÕÓ-ûí  Äßß-ûí õàðúÿà  èõ äýýä  ñóðãóóëüä  ñóðàëöàõûã õ¿ñýã÷äýýñ Òóðê ýñâýë àíãëè õýëíèé  ìýäëýãèéí øàëãàëòûã  ä¿ðýì, îð÷óóëãà  ÿðèëöëàãà õýëáýðýýð àâíà. Õàðèí ìîíãîë  õýëíèé ìýäëýãèéí  ä¿ðýì íàéðóóëãà ç¿é,  ýññý áè÷¿¿ëýõ õýëáýðýýð øàëãàíà. Ìºí  ãàäààä, äîòîîäîä ñóðàëöàõûã  õ¿ñýã÷äýýñ  áèå áÿëäàðûí ñîðèëûí øàëãàëò àâ÷ õàìãèéí ºíäºð îíîî àâñàí  èðãýíèéã òýíöñýíä òîîöíî. 

-Öàãäààãèéí  ñóðãóóëüä ñóðàëöàõàä ÿìàð áè÷èã áàðèìò á¿ðä¿¿ëýõ âý?

-ºðãºäºë

-Òºðèéí àëáà õààã÷èéí àíêåò

-Ãóðâàí ¿åèéí  ò¿¿õ / Äîëîî õ¿íèé íàìòàð/

-Èðãýíèé ¿íýìëýõ, òºðñíèé ãýð÷èëãýý

-Àæèë, ñóðãóóëèéí òîäîðõîéëîëò

-Ñóðàã÷èéí õóâèéí õýðýã

-3õ4 õýìæýýòýé çóðàã òàâàí øèðõýã

-ßë øèéòãýëèéí òîäîðõîéëîëò

-Áîëîâñðîë, ìýðãýæëéèí ¿íýìëýõ

-Äèïëîì

-Ñóì, õîðîîíû  Çàñàã äàðãûí  òîäîðõîéëîëò çýðýã áîëíî

Øàìáàðàì ºâ÷èí ãýæ þó âý

 Õ¿ì¿¿ñèéí õýëäýãýýð öàãààí ìàõ ýðãýõ  áóþó øàìáàðàì ºâ÷íèéã  àíàãààõ óõààíû õýëýýð ãåìîððîé ãýæ íýðëýäýã.  Ýíý ºâ÷èí íü øóëóóí ãýäýñíèé  àìñðûí ñóäàñ ºðãºñ÷  ö¿ëõýí  ¿¿ñãýñíýýð èëýðäýã. ¯¿ññýí ö¿ëõýí  øóëóóí ãýäýñíèé ñàëñòûã ò¿ðæ  øàìáàðàìûí  çàíãèëààã áèé áîëãîíî.  Øàìáàðàìûí çàíãèëààíû  ¿¿ññýí áàéðëàëààñ øàëòãààëàí øàìáàðàìûã  ãàäíà áà äîòîð áàéðëàëòàé ãýæ àíãèëäàã. Õýðýâ çàíãèëàà øóëóóí ãýäýñíèé ñàëñòàä áàéðëàëòàé áîë  äîòîð, õàðèí øóëóóí ãýäýñíèé  àìñðûí àðüñàí äîòîð áàéðëàëòàé áîë  ãàäíà ãýæ ¿çíý.  Ìºí  øàìáàðàìûí  ãàäíà áà äîòîð çàíãèëàà  õàâñàðñàí õýëáýðòýé áàéæ áîëíî.  Çàðèì òîõèîëäîëä  øàìáàðàìûí çàíãèëàà øóëóóí  ãýäñýýð óðâàí õàâ÷èãäàæ  á¿ëýí ¿¿ñãýäýã.  Ýíý ¿åä ºâ÷òºí ìàø çîâèóðòàé áàéõ áºãººä ÿàðàëòàé ìýñ çàñàë, ýì÷èëãýý õèéõ øààðäëàãàòàé.

Øàìáàðàì ¿¿ñýõ øàëòãààí

ªòãºí õàòàõ, îëîí äàõèí ã¿éëãýõ, àðõè ñïèðòèéí òºðëèéí  á¿òýýãäýõ¿¿í õýðýãëýõ,  ÿäðàõ íîéð ìóóòàé áàéõ, õ¿íä ç¿éë  ºðãºõ, óäààí õóãàöààãààð  ñóóõ çýðãèéí óëìààñ  õýâëèéí äîîä äàðàëòûã èõýñãýæ ºâ÷èí ¿¿ñýõ øàëòãààí áîëíî.  Ýìýãòýé÷¿¿äèéí õóâüä òºðºëò íü  ºâ÷èí ¿¿ñýõ  øàëòãààí èõýíõ õóâèéã ýçýëäýã.

Äîòîð áàéðëàëòàé øàìáàðàìûí øèíæ òýìäýã

 Äîòîð áàéðëàëòàé øàìáàðàìûí ¿åä  îíöûí çîâèóð èëýðäýãã¿é.  Èõýíõ òîõèîëäîëä  õ¿ì¿¿ñ õ¿íäýýð áèå çàñàõ, ¿åä öóñ ãàðàõ,  ºâäºõ çýðýã çîâèóðèóäûã õýëäýã. Õ¿íäýðñýí òîõèîëäîëä  øàìáàðàìûí çàíãèëàà  óðâàæ ãàðäàã. Óðâàæ ãàðñàí øàìáàðàìûí çàíãèëàà õàâ÷èãäàæ õàâàãíàí  ºâ÷òºíä óëàì èõ çîðâèóð ºãäºã.  Çàðèì òîõèîëäîëä  ö¿ðõýí õàãàð÷ öóñàí  á¿ëýí ¿¿ñäýã.  Èéì ¿åä ÿàðàëòàé ìýñ çàñàë õèéëãýõ øààðäëàãàòàé. Øàìáàðàì ºâ÷èí íü ºâ÷òºíèé àìü íàñàíä òºäèéëºí àþóëòàé áèø. Óã ºâ÷íèéã èõýâ÷ëýí ìýñ çàñàë ýì÷èëãýýãýýð ýì÷èëäýã áàéñàí. Ìýñ àæèëáàð íü  õ¿íèé áèåèéí çºâõºí ààðöãèéí õýcãèéã  ìýäýý àëäóóëæ áîãèíî õóãàöààíä  õèéãääýã.  Çàðèì òîõèîëäîëä ýìíýëýãò õýâòýõ øààðäëàãàã¿é áºãººä  ýìíýëýãò õýâòâýë äóíäæààð 3-5 õîíîã øààðäàãäàíà. Ñ¿¿ëèéí ¿åä ìýñ çàñëûí áóñ  /áàãàæèéí/ àðãûã  ºðãºí õýðýãëýæ áàéíà. 

Ãàäíà áàéðëàëòàé øàìáàðàìûí  øèíæ òýìäýã

Ãàäíà áàéðëàëòàé øàìáàðàìûí ¿åä ºâ÷òºíä çîâèóð  èõòýé áºãººä ºâäºëò  õóðö áàéäàã. Ó÷èð íü øóëóóí ãýäýñíèé àìñðûí  õýñýã õ¿íèé áèåèéí õàìãèéí ìýäðýìòãèé õýñýã þì. ̺í ýíý ¿åä øóëóóí ãýäýñíèé  àìñðûí àðüñ ñóíàæ,õ¿íäýýð áèå çàññàíû äàðàà  àìñðûí õýñýã ñàéí öýâýðëýãäýõã¿é  áàéõ, ºâ÷òºíèé äîòóóð õóâöàñ  áîõèðäîõ çýðýã øèíæ¿¿ä èëýðäýã. Ýíý ºâ÷íººð  õ¿ì¿¿ñ àìüäðàëûíõàà òóðøèä  íýãýýñ äîîøã¿é  óäàà ºâääºã áºãººä  èõýíõ òîõèîëäîëä ÿìàð íýã ýì÷èëãýý õèéëã¿éãýýð õºäºë㺺í, õîîëëîëò, àæèë àìðàëòàà çîõèöóóëñíààð ºâ÷èí àÿíäàà ýäãýðäýã.

 Øàìáàðàì ºâ÷íèé äºðâºí ¿å øàòòàé áàéäàã

 Íýãä¿ãýýð ¿å øàò: Ǻâõºí  øóëóóí äóðàíãààð èëð¿¿ëýõ áîëîìæòîé

Õî¸ðäóãààð ¿å øàò: ªòãºí ãàäàãøëàõàä  øàìáàðàìûí çàíãèëàà óðâàæ ãàðàõ áºãººä ººðºº áóöàæ îðäîã.

Ãóðàâäóãààð ¿å øàò:  Øàìáàðàìûí çàíãèëàà óðâàæ çºâõºí  ãàðààð áóöààæ îðäîã

ĺðºâä¿ãýýð  ¿å øàò: Øàìáàðàìûí  çàíãèëàà   áàéíãà ýðãýæ ãàðñàí áàéäàã áºãººä áóöàæ îðäîãã¿é.

Øàìáàðàì ºâ÷íèéã  ýì÷ëýõ àðãà

Ýíý ºâ÷íèéã  ýìèéí , ìýñ  çàñëûí áóñ, /áàãàæààð/ , ìýñ çàñëûí àðãóóë人õ ýì÷èëíý.

1. Ýìèéí ýì÷èëãýý

ªâ÷òºí ºòãºíººð áèå çàñàõàä  çºâõºí öóñ áàãà õýìæýýãýýð  ãàðàõ, àíõ óäàà ºâëºæ áóé òîõèîëäîëä ýìèéí ýì÷èëãýýã õýðýãëýíý. ¯¿íä á¿ëýýí óñàíä ñóóõ, øàìáàðàìûí ýñðýã òîñ, ëàà õýðýãëýõ, ºòãºí õàòàëòûí áîëîí ã¿éëãýëòèéí ýñðýã ýìèéí ýì÷èëãýýã õèéõ, ºâ÷èí íàìäààõ ýì÷èëãýý, àæèë, àìðàëòàà  çîõèöóóëàõ çýðýã îðíî. 

2 Ìýñ çàñëûí áóñ ýì÷èëãýý

Îð÷èí ¿åä øàìáàðàìûã ìýñ çàñëûí àðãààð  ýì÷ëýõ îëîí äýâøèòýëòýä áàãàæóóä ãàð÷ áàéíà. 

Ñêëåðîmerpaïèÿ/ õàòààõ òàðèàíû ýì÷èëãýý/

 Øàìáàðàìûí çàíãèëààíû ãîë ñóäàñ îð÷èìä õàòààõ òàðèàã õýðýãëýñíýýð öóñàí õàíãàìæûã õààæ, ºðãºññºí ñóäàñûã áàãàñãàäàã.  Ýíý àðãà ºâòºíä çîâóèð áàãàòàé áàéäàã. ªâ÷íèé íýã õî¸ðäóãààð ¿å øàòàíä  ¿ð ä¿í ñàéòàé áºãººä ÿëàíãóÿà öóñ àëäàõ çîâèóðòàé ºâ÷òºíä  èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé þì áàéíà.

Øàìáàðàìûí çàíãèëààã ðåçèíèí áîîëòîîð áîîõ

Èíãýñíýýð  øàìáàðàìûí  çàíãèëààíû öóñàí õàíãàìæ áîîãäîí õàòèíãàðøèæ óíàäàã. Ýíý àðãà íü ºâäºëò áàãàòàé ñ¿¿ëèéí ¿åä ºðãºí àøèãëàäàã àðãà þì. Èõýâ÷ëýí õî¸ð, ãóðàâäóãààð ¿å øàòàíä õýðýãëýäýã.

Ëàçåðààð ýì÷ëýõ àðãà

Ëàçåðèéí òóÿàãààð  øàìáàðàìûí  çàíãèëààã ò¿ëæ àâàõ àðãà. Çàðèì ýìíýëýãò ýíý àðãûã ºðãºí õýðýãëýäýã.

3 Ìýñ çàñàë ýì÷èëãýý

ªâ÷èí àðõàãøèæ õ¿íäýðñýí òîõèîëäîëä ìýñ çàñëûí ýì÷òëãýýãýýð øàìáàðàìûí ãîë ñóäñûã î¸æ áîîí òîìîðñîí çàíãèëààã òàéð÷ àâäàã. Èõýâ÷ëýí ºâ÷íèé  3,4 –ð ¿å øàòíû ¿åä õýðýãëýäýã. Óñ ìýñ çàñëûã  íàðèéí ìýðãýæëèéí  á¿ä¿¿í øóëóóí ãýäýñíèé  ìýñ çàñëûí ýì÷ õèéõ íü  ºâ÷íèéã á¿ðýí ýäãýð¿¿ëýõ à÷ õîëáîãäîëòîé.